Jaarbericht 2015 Sterker door eigen regie

Voorwoord

Eigen regie… Dit thema loopt als rode draad door onze terugblik over 2015. Eigen regie om als cliënt samen met de behandelaar afspraken te maken over een passende behandeling. In de Agenda GGZ voor transparantie en gepast gebruik en het Model Kwaliteitsstatuut GGZ waaraan het Landelijk Platform GGz meewerkte, zijn hierover in 2015 belangrijke afspraken gemaakt.

Gezamenlijke besluitvorming

In beide documenten wordt de gezamenlijke besluitvorming tussen cliënt en behandelaar genoemd als voorwaarde voor goede zorg. Wat zijn geschikte behandelopties voor mij? Bij welke zorgaanbieder kan ik hiervoor het beste terecht? En hoe worden familie en naasten bij mijn behandeling betrokken? Door het standaard bespreken van dit soort vragen en door het maken van afspraken krijgt ‘eigen regie’ vorm.

Regiebehandelaar en zelfregiecentra

In het Model Kwaliteitsinstituut GGZ zijn bijvoorbeeld afspraken gemaakt over de rol van regiebehandelaar: het centrale aanspreekpunt voor cliënt en familie. Niet alleen over wie deze rol vervult, maar ook over hoe de regiebehandelaar cliënten en naasten bij de behandeling betrekt. En in de Agenda GGZ voor transparantie en gepast gebruik staan afspraken over het breder inzetten van zelfregiecentra. Een belangrijke stap vooruit, want deze centra voor laagdrempelige ondersteuning en begeleiding in de buurt zijn voor veel cliënten hard nodig om hun bestaan zelfstandig vorm te geven en maatschappelijk mee te doen. Daarnaast krijgt de belangenbehartiging vanuit deze centra een extra impuls, zodat cliënten en naasten regionaal meer invloed krijgen op gemeentelijke beleid.

Ambulante zorg en ondersteuning

De snelle ambulantisering van de ggz vormt een actueel risico voor eigen regie, zie het onderdeel ‘(Eigen) Regie in de regio’. Er is onvoldoende ambulante zorg aan huis en geen goed vangnet als iemand een ernstige terugval heeft. Vanuit de ggz zelf zal daarom de komende jaren fors moeten worden ingezet op goede ambulante ondersteuning en zorg. Tegelijk zal de samenleving gastvrij moeten zijn en mogelijkheden moeten bieden voor ontmoeting en sociale contacten, voldoende huisvesting en werk of zinvolle dagbesteding. Alleen dan kan alles wat er nu op papier is afgesproken over het bevorderen van eigen regie ook echt worden gerealiseerd. Hierbij zou de minister als systeemverantwoordelijke erop moeten toezien dat alle betrokken partijen inderdaad de nodige inzet leveren.

MIND

Het versterken van de positie van cliënten en naasten pakken we in de toekomst samen op met het Fonds Psychische Gezondheid, in een nieuwe organisatievorm die MIND heet. In ‘Landelijk Platform GGz: volop in beweging’ leest u hier meer over. Ik wens u veel leesplezier.

Marjan ter Avest, directeur Landelijk Platform GGz. Utrecht, juni 2016.

Wie zijn wij

Het Landelijk Platform GGz is dé koepel van cliënten- en familieorganisaties in de ggz. Gezamenlijk vertegenwoordigen we meer dan een miljoen Nederlanders die jaarlijks een beroep doen op de ggz. Als koepel maken we ons sterk voor landelijke en regionale cliënten- en familieorganisaties in de ggz. We streven ernaar de positie van mensen met een psychische kwetsbaarheid en hun naasten structureel te verbeteren. Om dit doel te bereiken zijn we gesprekspartner van en aanspreekpunt voor politici, beleidsmakers, beleidsuitvoerders, zorgverzekeraars en brancheorganisaties.

Landelijke -, regionale - en familieorganisaties

Bij het Landelijk Platform GGz zijn 17 landelijke lidorganisaties aangesloten. Ook regionale organisaties en familieorganisaties zijn verbonden met het LPGGz. In de Regiokamer werken regionale cliëntenorganisaties en cliëntgestuurde organisaties samen. De Kamer Familieraden behartigt de belangen van de familieraden op landelijk niveau.

Meer informatie

Lees meer over het Landelijk Platform GGz
» www.platformggz.nl/lpggz/organisatie

Landelijk Platform GGz: volop in beweging

De ggz is in beweging – en daar beweegt het Landelijk Platform GGz volop in mee. Kwaliteit is hierbij een term die vaak voorbij komt in 2015. Bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van nieuwe zorgstandaarden en generieke modules door het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ, het Kwaliteitsstatuut GGZ en de Agenda GGZ voor gepast gebruik en transparantie.

Cliënten- en familieperspectief centraal

Het is verheugend dat in al deze richtinggevende documenten het cliënten- en familieperspectief centraal staat. Het bieden van goede ggz begint met luisteren naar de vragen, problemen en oplossingsrichtingen van cliënten en hun naasten. Dit besef is inmiddels volop doorgedrongen – en betekent volop werk voor het platform. De projectenportefeuille groeit, waardoor er in 2015 nieuwe medewerkers bij het platform aan de slag gaan met een breed scala aan actuele beleidsonderwerpen.

Door de decentralisatie van overheidstaken naar gemeenten legt het Landelijk Platform GGz zich toe op ondersteuning van regionale cliënten- en familieorganisaties. Vertegenwoordigers van deze organisaties worden gefaciliteerd om in hun regio de stem van cliënten te laten klinken, nieuwe netwerken te formeren en de contacten met gemeenten te intensiveren.

MIND

Tegelijkertijd bouwt het Landelijk Platform GGz met Korrelatie en Fonds Psychische Gezondheid aan een overkoepelende landelijke beweging van mensen en organisaties die elkaar versterken en inspireren: MIND. Hiervoor is in 2015 een visie en missie ontwikkeld.

Doel van Mind is bevordering van:
  • de beste zorg voor mensen met psychische problemen;
  • laagdrempelige ervaringsdeskundige ondersteuning in de buurt;
  • een betere kwaliteit van leven voor de mensen om wie het gaat;
  • verbinden van mensen met en zonder psychische kwetsbaarheid.

Met tal van programma’s werken de partners inmiddels samen aan het realiseren van deze doelen. Waar mogelijk bundelen ze activiteiten, zoals de telefonische hulplijnen. En om samen te innoveren, stellen ze ook een gemeenschappelijke kennisagenda op.

Presentatie Agenda voor gepast gebruik en transparantie, met van vlnr: Aartjan Beekman, Jacobine Geel, Edith Schippers, Piet Verbraak, Elly Plooij-van Gorsel.

Meer informatie

Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ
» www.kwaliteitsontwikkelingggz.nl
Agenda ggz voor gepast gebruik en transparantie
» www.ggznederland.nl
Model Kwaliteitsstatuut GGZ
» www.zorginzicht.nl

Digitale zorg biedt volop kansen voor zelfmanagement

zelfmanagement is een term die behoorlijk ver afstaat van mensen met een psychische aandoening. Maar in feite gaat het om hetzelfde als bij eigen regie: je eigen keuzes kunnen maken, zelf verantwoordelijk kunnen nemen voor je leven, en dat in de volle breedte. Het project Zelfmanagement dat in april 2015 start, is daarom breed qua opzet.

Website voor zorgprofessionals

Inmiddels is er een website – www.zelfmanagementggz.nl – voor zorgprofessionals om zelfmanagement van cliënten actief te ondersteunen. Met een zelftest kunnen zij nagaan in hoeverre hun aanpak aansluit bij wat cliënten belangrijk vinden. In 2016 wordt deze website verbreed met een vergelijkbare versie voor cliënten, familie en naasten. Uit de Meldactie Zelfmanagement in de ggz (najaar 2015) komt namelijk naar voren dat cliënten en hun naasten behoefte hebben aan een plek met informatie, tips en tools om eigen regie praktisch vorm te geven en op het eigen handelen te reflecteren.

Digitale zorg

‘Daarnaast is aandacht besteed aan het thema digitale zorg (e-health)’ vertelt projectmedewerker Marieke Haitsma. ‘Dit biedt cliënten immers de mogelijkheid om in hun eigen omgeving en in hun eigen tijd met hun behandeling en herstel bezig te zijn en grip te houden op hun dagelijks leven. Hierbij is gebruik gemaakt van de visie op digitale zorg vanuit gebruikersperspectief en van een brochure met praktische tips van en voor mensen met psychische klachten en hun naasten (ontwikkeld in het voucherproject Werken aan Vraagsturing),’

Ambassadeurs

In de loop van 2015 gaat een aantal ‘ambassadeurs digitale zorg’ met zorgprofessionals in gesprek over wat cliënten hierbij belangrijk vinden – zoals privacyaspecten en de juiste balans tussen online en face to face contact. De negen meest gestelde vragen (en de antwoorden daarop) zijn samengevat op een factsheet, die in 2016 breed wordt verspreid.

Meer informatie

Website voor professionals over zelfmanagement:
» www.zelfmanagementggz.nl
Visie digitale zorg vanuit gebruikersperspectief
» www.platformggz.nl/visiedigitalezorg
Brochure Aan de slag met digitale zorg
» www.platformggz.nl/brochuredigitalezorg
Factsheet digitale zorg ‘Wat vinden cliënten belangrijk?’
» www.platformggz.nl/e-health

Samenwerken aan meer kwaliteit van leven

In 2015 besteden de media regelmatig aandacht aan verwarde personen. In de berichtgeving hierover wordt vaak gewezen op de snelle afbouw van ggz-bedden terwijl er nog te weinig ambulante zorg beschikbaar is.

Aanjaagteam

Onder politieke druk formeren de Ministers van V&J en VWS met de VNG een zogeheten ‘aanjaagteam verwarde personen’ om praktische oplossingen te vinden. De bewindslieden denken hierbij vooral aan veiligheidsaspecten. Het aanjaagteam kiest echter voor een persoonsgerichte benadering, met aandacht voor preventie en vroegsignalering, ervaringsdeskundigheid en de ondersteunende rol van naasten. Hiermee zit het aanjaagteam op hetzelfde spoor als het Landelijk Platform GGz.

Duurzame oplossingen

In contacten met rijksoverheid, gemeenten en media benadrukt het platform steeds dat het vinden van duurzame oplossingen voor incidenten met ‘verward gedrag’, staat of valt met:

  • voldoende hulp en ondersteuning in de thuissituatie. Nu is de hulp vaak niet flexibel, intensief en samenhangend genoeg, omdat de ernst van de problematiek wordt onderschat en gemeenten en zorgverzekeraars nog nauwelijks samenwerken.
  • voldoende mogelijkheden om te kunnen participeren. Dit vereist een gastvrije samenleving; voldoende (vrijwilligers)werk en dagbesteding; passende huisvesting en beschermde woonvormen; en regelgeving die meedoen vergemakkelijkt (en niet ingewikkelder maakt zoals nu).
  • voldoende mogelijkheden voor snelle tijdelijke crisisopvang. In veel gemeenten ontbreken hiervoor vooralsnog noodzakelijke laagdrempelige voorzieningen zoals logeerhuizen.

Duidelijkheid over wachtlijsten: goede eerste stap om knelpunten op te lossen

Doordat zorgverzekeraars slechts beperkt ‘bedden’ inkopen in de ggz en de opbouw van ambulante zorgteams traag verloopt, moeten veel ggz-cliënten te lang wachten op hulp. Soms raken zij hierdoor zelfs onnodig in crisis.

Meldactie Ambulantisering

Om zicht te houden op de effecten van de ambulantisering in de ggz houdt het Landelijk Platform GGz het eerste kwartaal 2015 opnieuw een meldactie: de Meldactie Ambulantisering. Hieruit blijkt dat 72% van de cliënten die een crisis meemaken, worden geconfronteerd met knelpunten in de zorg. De marktscan van de Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) bevestigt de alarmerende uitkomsten van de Meldactie: 20% van de cliënten moet door de wachtlijsten te lang wachten op een intake of diagnose, terwijl 13% te lang moet wachten op een behandeling.

Noodklok

Reden genoeg voor het Landelijk Platform GGz hierover opnieuw de noodklok te luiden. Met resultaat, want zowel de media als in de politiek wordt dit opgepakt.

In Nieuwsuur doet LPGGZ-directeur Marjan ter Avest op 27 maart 2015 een dringend beroep op minister Schippers om hierover afspraken te maken met zorgverzekeraars en –aanbieders. Vervolgens brengt het Landelijk Platform GGz de geconstateerde knelpunten ook schriftelijk onder de aandacht van de Vaste Kamercommissie.

Wachttijden openbaar

Eind 2015 bepaalt de NZA dat ggz-aanbieders vanaf april 2016 verplicht zijn om de wachttijden bekend te maken op hun websites. Als de wachttijd langer is dan de afgesproken normtijd, moeten zorgverzekeraars bemiddelen bij een verwijzing naar andere aanbieders die wel op tijd de benodigde zorg kunnen bieden.

(Eigen) Regie in de regio

Gemeenten hebben sinds 2015 meer verantwoordelijkheden op het gebied van zorg, ondersteuning en participatie. Die decentralisatie biedt kansen voor herstel, zelfregie en participatie, mits regionale cliënten- en familieorganisaties hun krachten bundelen. Want alleen dan kunnen ze een sterk geluid laten horen én een actieve bijdrage leveren aan genoeg ruimte, steun en zorg voor mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Het Landelijk Platform GGz ondersteunt de regionale cliënten- en familieorganisaties hierbij met het programma Regie in de regio. Met drie projecten wordt gewerkt aan:

  • versterking van de lokale en regionale informatievoorziening en belangenbehartiging;
  • versterking en verbinding van herstelacademies en zelfregie-netwerken;
  • en verbetering van de contacten tussen belangenbehartigers en gemeenten.

Verbinding

‘Rode draad van deze projecten is verbinding’, zegt beleidsmedewerker Cora Brink. ‘Want juist door intensievere onderlinge afstemming, bundeling en samenwerking winnen lokale en regionale cliënten- en familieorganisaties aan slagkracht. Het afgelopen jaar hebben we hiervoor een rondje regio’s gemaakt om te inventariseren wat er zoal speelt. En van Zwolle tot Zeeland hebben we diverse uitwisselingsbijeenkomsten georganiseerd voor ontmoeting en bundeling van ‘voor-en-door-cliënten-initiatieven’. Zo hebben we overal in het land voorwaarden proberen te scheppen voor de vorming van nieuwe regionale netwerken waarin mensen met een psychische kwetsbaarheid weer kunnen meedoen.’

Taskforce GGZ

De Taskforce GGZ voert in 2015 voorbereidende gesprekken om te zien welke gemeenten willen meewerken aan het structureel verbeteren van contacten met lokale of regionale cliënten- en familieorganisaties. Inmiddels zijn er afspraken met achttien gemeenten die hiermee aan de slag gaan.

Meer informatie

Programma Regie in de Regio
» www.platformggz.nl/lpggz/regie_in_de_regio
Voorbeeld van een voor-en-door-clienteninitiatief
» venlo.zelfregiecentrum.nl
Dannenbergbijeenkomsten: over de toekomst van beschermd wonen in jouw regio
» www.platformggz.nl/beschermd_wonen

Route naar jeugdhulp: ‘lang, onduidelijk en onaangenaam’

Door de nieuwe Jeugdwet moeten gemeenten in 2015 de jeugdhulp opnieuw vormgeven. Hierdoor krijgen kinderen (0-18) met psychische problemen het afgelopen jaar lang niet altijd de zorg die zij nodig hebben. Voor hen en hun ouders is de route naar jeugdhulp lang, onduidelijk en onaangenaam. Dit blijkt uit de Monitor Transitie Jeugd die het Landelijk Platform GGz met diverse partijen opzet.

Knelpunten

De 472 meldingen leveren een reeks knelpunten op. Kinderen en ouders worden op en neer gestuurd tussen zorgaanbieders, gemeenten en wijkteams. Vaak moeten zij lang wachten op een verwijzing. En als die verwijzing er eenmaal is, blijkt er vervolgens vaak geen sprake van passende of (bij complexe problematiek) integrale zorg.

Doorzettingsmacht jeugd

Het Platform wijst de politiek en de media nadrukkelijk op deze knelpunten – met het pleidooi een ‘doorzettingsmacht jeugd’ te formeren: een onafhankelijke persoon die bevoegd is knelpunten snel op te lossen en zo dus echt kan doorpakken. Inmiddels bestaat hiervoor een Kamer-meerderheid, zodat nu met alle betrokken partijen kan worden nagedacht over de verdere uitwerking hiervan.

Verplichte ouderbijdrage

Het Landelijk Platform GGz protesteert in 2015 ook tegen de verplichte ouderbijdrage voor de jeugd-ggz. Met succes, want door dit protest wordt de ouderbijdrage per 2016 afgeschaft. ‘Deze bijdrage wierp voor ouders een drempel voor de behandeling van hun kind. De bijdrage kon namelijk oplopen tot 1500 euro per jaar’, zegt Linda Stomphorst terugblikkend. ‘Hiermee was ook de eigen regie van deze ouders in het geding. Want als psychische problemen bij kinderen niet tijdig worden behandeld, bestaat het risico dat ze escaleren en gezinnen vastlopen.’

Verder in het nieuws in 2015

15 februari | Nu.nl
» Jeugdzorg nog altijd beneden peil
19 februari | VNG
» Monitor Transitie Jeugd brengt cliëntenmeldingen in kaart

Hulp door huisartsen schiet op belangrijke punten tekort

De zorg van huisartsen en praktijkondersteuners GGZ (POH-GGZ) aan mensen met psychische problemen schiet op belangrijke punten tekort: vooral op het terrein van ggz-deskundigheid, begeleiding van psychofarmaca en aandacht voor de thuissituatie. Dit blijkt uit de 300 reacties op de Meldactie Huisartsenzorg (najaar 2015).

Uitkomsten Meldactie Huisartsenzorg:

  • 34% is ontevreden over hun huisarts, omdat die te weinig aandacht besteedt aan het monitoren van hun medicatie. Herhaalrecepten worden keer op keer automatisch verstrekt, zonder gesprek over alternatieven of afbouwmogelijkheden.
  • 44% vindt dat de eigen huisarts onvoldoende ondersteuning biedt aan naasten en te weinig met hen samenwerkt.
  • 40% voelt zich onvoldoende geholpen door de praktijkondersteuner.

‘Door de ambulantisering krijgen huisartsen en praktijkondersteuners een steeds belangrijkere rol in de opvang, behandeling en begeleiding van mensen met psychische klachten’, licht LPGGz-beleidsmedewerker Christien van der Hoeven toe. ‘Vroegsignalering, behandeling gericht op herstel en tijdige doorverwijzing naar de juiste hulpverlener zijn hierbij cruciaal. Dat vergt niet alleen meer ggz-deskundigheid in de huisartsenpraktijk. Ook de kwaliteit van de POH-GGZ moet hiervoor omhoog, want die is nu heel wisselend.’

Naar aanleiding van de Meldactie gaat het Landelijk Platform GGz huisartsen en POH-GGZ meer equiperen, zodat zij beter in staat zijn om hun rol als behandelaar en begeleider van mensen met psychische klachten en hun naasten goed te vervullen. Daarnaast pleit het platform voor een gestandaardiseerde beroepsopleiding om de kwaliteit van de POH-GGZ te verhogen.

Nieuw: Nationale Zorgnummer: voor vragen en het melden van mistanden

Informatie over wat er mogelijk is op het terrein van zorg en ondersteuning… Kennis over wat (juridisch) wel en niet mag… Tips over het melden van klachten en het bewandelen van de juiste wegen… Dat alles is essentieel voor cliënten en hun persoonlijk netwerk om hun leven zo zelfstandig mogelijk vorm te geven. Daarom hebben het Landelijk Platform GGz, Ieder(in) en Patiëntenfederatie NPCF hun krachten gebundeld. Sinds 2 november 2015 werken zij samen in één centraal informatie-, advies- en meldpunt opgezet voor iedereen met vragen en meldingen over medische hulp, zorg, ondersteuning en participatie: het Nationale Zorgnummer.

Gezamenlijk aanspreekpunt

‘Met dit gezamenlijke aanspreekpunt willen we mensen met vragen zo snel mogelijk op weg helpen’, vertelt Gerda van Ittersum. ‘Eenvoudige en algemene vragen beantwoorden we direct. Ingewikkelde vragen zetten we door naar de backoffices van de drie koepels. Dat geldt ook voor (individuele) meldingen over misstanden. Zo komen alle specifieke vragen en meldingen over de ggz uiteindelijk nog steeds terecht bij Meld je zorg. Dit eigen meldpunt blijkt overigens ook rechtstreeks bereikbaar.’

Het Nationale Zorgnummer is zowel telefonisch (0900 2356780) als online (www.nationalezorgnummer.nl) bereikbaar. Via de website kunnen bezoekers ook deelnemen aan gezamenlijke meldacties of via vragenlijsten hun stem laten horen.

Juridisch steunpunt Regelrecht

Het juridisch steunpunt Regelrecht van Ieder(in) werkt sinds 2015 ook voor het Landelijk Platform GGz. Zo kan de beschikbare expertise (met name op het gebied van WMO) breder worden ingezet ten behoeve van cliënten en naasten.

Meldacties Landelijk Platform GGz in 2015

Meldactie Ambulantisering (12 januari - 3 maart).
Meldactie Huisartsenzorg (13 oktober - 30 november).
Meldactie Zelfmanagement in de ggz (30 november - 31 december).

Stigmatiserende berichtgeving terugdringen door zorgvuldig woordgebruik

Tarik Z – de student die op 29 januari 2015 met een zwaaiend pistool het NOS-gebouw binnendringt – staat ongewild symbool voor alle ‘verwarde personen’ die in 2015 in het nieuws komen. Bij veel incidenten waarbij deze mensen betrokken zijn, wordt in de media al snel de link gelegd met psychische problematiek of onveiligheid. Cijfers van de politie bevestigen dat er in 2015 sprake is van meer verwarde personen.

Achterliggende oorzaken

Reden genoeg voor het Landelijk Platform GGz om journalisten en programmamakers de achterliggende oorzaak te helpen duiden. Het Platform put hierbij onder meer uit de uitkomsten van de eigen Meldactie Ambulantisering (zie elders in dit jaarverslag): het tekort aan ambulante zorg, begeleiding en crisiscapaciteit in de ggz, waardoor de meeste cliënten pas hulp krijgen als zij in crisis verkeren. Daarnaast speelt een rol dat mensen te vaak in een sociaal isolement verkeren en te weinig hulp krijgen bij maatschappelijke participatie.

In het verlengde heeft het Landelijk Platform GGz contact met het Aanjaagteam dat door het ministerie van VWS medio 2015 wordt geïnstalleerd, alsook met woordvoerders van het Ministerie van VWS en V&J, Politie Nederland, de VNG en GGZ Nederland om in de contacten met de pers zoveel mogelijk dezelfde terminologie te gebruiken om stigmatisering tegen te gaan.

Zorgvuldig communiceren

‘Iedereen kan tijdelijk de grip op zijn of haar leven kwijt raken. Het kan ons allemaal overkomen. Bij mensen die verward gedrag vertonen gaat het vaak om een combinatie van levensproblemen en een aandoening of beperking’, zegt hoofd communicatie Mirjam Drost terugkijkend. ‘Een en ander heeft effect gehad. Media zijn zorgvuldiger gaan communiceren over verwarde personen - op enkele uitzonderingen na.’

Samen Sterk Zonder Stigma

Op initiatief van Samen Sterk Zonder Stigma is op een vergelijkende manier een mediarichtlijn ontwikkeld voor woordvoerders van patiënten/familieorganisaties en hulpverleners. Ervaringsdeskundigen van Samen Sterk Zonder Stigma bezoeken hiervoor werkgevers, programmamakers en journalisten om in gesprek te gaan over stigma.

Tijdens de Social Run lopen verschillende teams in estafettevorm door een groot deel van Nederland om als doel om openheid te stimuleren rondom psychische aandoeningen De Socialrun is een van de activiteiten waarmee Samen Sterk zonder Stigma openheid rondom psychische aandoeningen stimuleert.

Nieuwsberichten LPGGz 2015

27 maart | LPGGz
» In nieuwsuur: Meer mensen met psychische aandoeningen in crisis

Verder in het nieuws in 2015

31 maart | Skipr
» Vaker crisis door trage ambulantisering ggz
11 april | EenVandaag
» Op eigen benen na dertig jaar zorg
26 november | Zorg & Welzijn
» Signalen van ggz-patiënten worden niet gehoord