BESTE KOOP
GGZ-inkoop vanuit cliënten- en familieperspectief - Samenvatting
21 september 2007
Rally Rijkschroeff
Dick Oudenampsen
Meta Flikweert
EÉN ZORGVERZEKERING
Op 1 januari 2006 is de Zorgverzekeringswet ingevoerd en is er in Nederland één zorgverze-
kering voor iedereen. Vanaf 2008 worden ook de ambulante GGZ-hulpverlening en het eerste
jaar van de klinische opname hieruit betaald. Doel van deze operatie is dat de kwaliteit van
de zorg verbetert, en heel belangrijk: dat GGZ-cliënten- en familieorganisaties een krachtige
partij vormen naast zorgaanbieders en verzekeraars. Ze kunnen eisen stellen aan de zorg en
aan zorgverzekeringen. Of zij werkelijk zo'n grote rol gaan spelen, valt nog te bezien. Want de
nieuwe zorgverzekering ­ denk aan de invloed van grote zorgverzekeraars ­ zou de positie van
GGZ-cliënten ook kunnen verzwakken.
Het Landelijk Platform GGz behartigt de belangen van mensen met psychische problemen en
hun familie. Cliënten- en familieorganisaties willen dat zorgverzekeraars de juiste hulp inkopen
bij de juiste zorgaanbieders. En dat de aanvullende verzekeringen betaalbaar blijven, dat de
cliënt- en familiegestuurde zorg overeind blijft en dat belangrijke zaken als zelfhulp en erva-
ringsdeskundigheid behouden blijven. In deze samenvatting staat hoe het platform in de nieuwe
zorgverzekering het cliënten- en het familieperspectief naar voren gaat brengen. We beschrijven
in het kort hoe het platform denkt te gaan onderhandelen op de markt van zorgverzekeringen
en zorginkoop. Het voorstel is opgesteld met steun van het Verwey-Jonker Instituut.
VERSTERKING INKOOP- EN ONDERHANDELINGSMACHT CLIËNTEN EN
FAMILIES
GGZ-cliënten en familieorganisaties hebben op twee manieren te maken met zorgverzekeraars.
Ten eerste omdat ze daar verzekerd zijn voor zorg en hulp (zorgverzekeringsmarkt) en
ten tweede omdat cliënten en families zorggebruiker zijn (zorginkoopmarkt). In de nieuwe
Zorgverzekering krijgen de cliënten een andere rol. Om als gelijkwaardige partij in de markt
kunnen optreden, hebben ze onder meer inkoop- en onderhandelingsmacht nodig. De minister
van VWS heeft hiervoor aanvullende gelden beschikbaar gesteld ­ in de wandelgangen de
Hannie van Leeuwengelden genoemd.
OP JE TELLEN PASSEN: EIGEN STANDAARDEN ZORGINKOOP
Waar het nu om gaat, is dat de kwaliteit van de GGZ-zorg verbetert en dat die vraaggestuurd
wordt. De vraag is dan: waaraan moet de cliënt- en familiegestuurde zorg(inkoop) precies
voldoen? Wat moet er opgenomen worden in de DBC's (Diagnosebehandelingcombinaties)?
Welke cliënteninitiatieven en vormen van zelfhulp moeten in de nieuwe Zorgverzekering een
plaats krijgen?
Met het project `Op je tellen passen' geeft het Platform GGz daarop een antwoord met eigen
standaarden voor zorginkoop. Cliënten- en familieleden kunnen zo vanuit hun eigen perspectief
beoordelen of de zorg voldoet aan hun wensen. En als er onderhandeld moet worden, komen
ze met de eigen standaarden beter beslagen ten ijs op de GGZ-zorginkoopmarkt.
WAT IS ONMISBAAR IN GGZ-HULPVERLENING?
De afgelopen jaren zijn ook veel interventies tot stand gekomen vanuit het cliënten- en
familieperspectief. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat die een plaats `veroveren' in de
Zorgverzekeringswet? De achterban van het Platform GGz heeft in dertien landelijke en
regionale consensusbijeenkomsten besproken welke zorg, ondersteuning en dienstverlening
beslist onmisbaar zijn in het wettelijke basispakket. Cliënten- en familieleden vinden dat er in
elk geval drie soorten zorg thuishoren in de basispolis van iedere zorgverzekeraar:
Standaard 1 Cliënt- en familiegestuurde zorg: onafhankelijke informatie en wegwijsfunctie.

(In Nederland zijn er wel 200 projecten voor opvang, zelfhulp en activiteiten die

door (ex-)cliënten van de GGZ worden beheerd.)
Standaard 2 GGZ-interventies op basis van ervaringsdeskundigheid: lotgenotencontact

en zelfhulp.
Standaard 3 Continuïteit van zorg: preventie en nazorg.
WAARAAN MOET DE ZORGINSTELLING VOLDOEN?
Bij welke zorgaanbieder mag de zorgverzekeraar straks deze GGZ-hulpverlening inkopen? Uit
de discussies zijn drie standaarden gekomen waaraan zorginstellingen altijd zouden moeten
voldoen als de verzekeraar bij hen GGZ-zorg inkoopt:
Leveringsvoorwaarde 1 De instelling heeft ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid vanuit

het cliënten- en familieperspectief in huis.
Leveringsvoorwaarde 2 De instelling biedt informatie en keuzevrijheid
Leveringsvoorwaarde 3 De instelling werkt aan kwaliteitsverbetering op basis van kwaliteits-

toetsingen vanuit cliënten- en familieperspectief
INVLOED OP ZORGINKOOP
Hierboven zijn de drie basisingrediënten van het zorgpakket en de drie standaarden voor
zorginkopers opgesomd. Hoe kunnen de cliënten en familieleden in de GGZ ervoor zorgen dat
zorgverzekeraars daadwerkelijk volgens deze richtlijnen gaan werken? Met andere woorden:
Hoe kun je de GGZ-zorginkoop door zorgverzekeraars beïnvloeden? Het Landelijk Platform
GGz doet daarvoor vier voorstellen:
Eigen GGZ-inkoopgids. Het Platform GGz heeft in zijn onderhandelingen met zorgverzekeraars
een eigen GGZ-inkoopgids paraat met meer dan 300 GGZ-interventies vanuit het cliënten- en
familieperspectief.
Eigen standaarden. Het platform gaat de zorginkoop van de zorgverzekeraars beïnvloeden
door ze te voorzien van de drie zorginhoudelijke standaarden en de drie randvoorwaardelijke
standaarden over wat belangrijk is bij het aankopen van GGZ-zorg (deze staan hierboven al
genoemd).
Eigen keurmerk. Het Landelijk Platform GGz verleent een keurmerk aan zorgverzekeraars die
de standaarden gebruiken van het Landelijk Platform GGz.
Handreiking. Het Landelijk Platform GGz stelt een handreiking op voor cliënten/familie-
organisaties. Die kunnen ze gebruiken in hun onderhandelingen met verzekeraars om interven-
ties vanuit het cliënten- en familieperspectief gefinancierd te krijgen.
SLIM OVERLEGMODEL
Ondanks al deze ideeën, staan GGZ-cliënten en hun belangenbehartigers (cliënten- en familie-
organisaties in de GGZ) voor een nogal ingewikkelde onderhandelingsopgave. Het geval wil, dat
slechts een deel van de GGZ uit de nieuwe zorgverzekeringswet betaald wordt. Een ander deel
blijft in de oude AWBZ-verzekering, terwijl weer een ander deel is ondergebracht bij gemeen-
ten, via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De cliënten- en familieorganisaties in
de GGZ moeten dus zaken gaan doen met drie onderhandelingspartners: aan de ene kant met
de landelijke overheid en de 31 zorgverzekeraars voor de AWBZ en de Zorgverzekeringswet,
en aan de andere kant met de (443) gemeenten, de landelijke overheid en de VNG (Vereniging
Nederlandse Gemeenten) waar het de Wmo betreft. En ten derde niet te vergeten: met de
zorgaanbieders (108 GGZ-instellingen). Om daarin slim te onderhandelen, is het volgende
model bedacht:
Het Landelijk Platform GGz sluit met Zorgbelang Nederland en de VNG een convenant. Daarin
staat wat elke gemeente aan cliënt- en familiegestuurde projecten moet realiseren.
Cliënten- en familieorganisaties oefenen invloed uit op de gemeente. Ze kunnen de gemeente
bewegen tot het opnemen van bepaalde ondersteuning en dienstverlening zoals lotgenoten-
contact, voorlichting, rehabilitatie of psycho-educatie in het collectieve contract. Dat contract
sluiten ze toch al af voor uitkeringsgerechtigden met de zorgverzekeraar.
De regionale cliëntenorganisaties van het Landelijk Platform GGz overleggen met de
(centrum)gemeenten over een goede samenhang tussen de Zorgverzekeringswet, de AWBZ en
de Wmo.
OOK REGIONAAL OVERLEG REGELEN
Met dit model zijn we er nog niet helemaal. Zorgverzekeraars opereren namelijk door het
hele land. In elke regio zijn meerdere zorgverzekeraars actief. Het lukt je als lokale cliënten-
organisatie alleen om zorgverzekeraars, aanbieders en gemeenten effectief aan te spreken, als
GGZ-cliënten ook regionaal hun krachten bundelen. Zo'n regionale netwerkstrategie kan er als
volgt uitzien:
Eén aanspreekpunt voor zorgverzekeraars. Landelijke cliënten- en familieorganisaties en
regionale cliëntenorganisaties moeten regionaal hun krachten bundelen, zodat er één
aanspreekpunt is voor de zorgverzekeraars.
Eén gezamenlijk pakket in elke regio. Familie- en cliëntenorganisaties kunnen samen een pakket
aan voorstellen uitwerken en bespreken met de zorgverzekeraar/marktleider in de regio. Het
Landelijk Platform GGz kan hierin een coördinerende rol vervullen en informatie uitwisselen
tussen de verschillende regio's.
GGZ-inkoopgids regionaal gebruiken. De regionale cliëntenorganisaties kunnen de GGZ-
inkoopgids van het Landelijk Platform GGz gebruiken bij hun onderhandelingen met regionale
zorgverzekeraars, regiogemeenten en zorgaanbieders.
Best practices cliëntenraden. Het Landelijk Platform GGz kan de ervaringen van cliëntenraden
bij de zorginkoop beschrijven in richtlijnen. Cliëntenraden die ook gaan onderhandelen, kunnen
daar hun voordeel mee doen.
EN NU?
Het Platform GGz1 heeft in dertien consensusbijeenkomsten voorstellen bedacht voor de
GGZ-inkoop vanuit het cliënten- en familieperspectief. In deze samenvatting staan de belang-
rijkste op een rij. Hoe de ideeën precies zijn onderbouwd staat in het uitgebreide rapport
`GGZ-inkoop vanuit cliënten- en familieperspectief' van het Verwey-Jonker Instituut (uitgave
najaar 2007).
1 De bijeenkomsten zijn bezocht door afgevaardigden van: LPR, Cliëntenbond in de geestelijke gezond-
heidszorg, Stichting Pandora, Nederlandse Vereniging voor Autisme, Ypsilon, Landelijke Stichting Ouders en
Verwanten van Druggebruikers, Stichting Weerklank, Landelijke Stichting Zelfbeschadiging, Vereniging voor
Manisch-Depressieven en Betrokkenen, Labyrint/In Perspectief, Stichting Borderline, Stichting Anorexia en
Boulimia Nervosa, VOICE (landelijke bundeling van lokale en regionale belangenorganisaties van mensen
met psychische problemen, een psychische handicap, verslaving en mensen zonder thuis), Balans/Impuls,
Anoiksis, Landelijke Federatie Ongebonden Schilvoorzieningen en de Stichting Landelijke Koepel Familie-
raden in de GGZ.