OOPntie
BESTE K
Landelijke Confere
24 oktober 2007
WIE ZIJN WIJ?
Het Landelijk Platform GGz is een koepel waarin achttien cliënten- en familie-
LANDELIJK
organisaties in de geestelijke gezondheidszorg de handen ineen hebben geslagen:
Anoiksis
Landelijke Federatie Ongebonden Schilvoorzieningen
Balans
Landelijke Stichting Ouders en Verwanten van Druggebruikers
PLATFORM
Cliëntenbond in de GGz
Landelijke Stichting Zelfbeschadiging
Impuls
LPR, belangenorganisatie cliënten GGZ
GGz
Labyrint/In Perspectief
Nederlandse Vereniging voor Autisme
Stichting Borderline
Stichting Anorexia en Boulimia Nervosa
Voice
Stichting Landelijke Koepel Familieraden in de GGz
Mensen met psychische problemen leiden in Nederland nog altijd een kwetsbaar
Ypsilon
Stichting Weerklank
bestaan. Het Landelijk Platform GGz legt zich daar niet bij neer! Met gebundelde
Stichting Pandora
Vereniging voor Manisch-Depressieven en Betrokkenen
krachten zetten we ons in voor een sterkere positie en een beter leven van
GGz-cliënten en hun familie. Zo werkt het Platform onder andere aan:
HOE WERKEN WIJ?
Een betaalbaar en toegankelijk ziektekostenstelsel.
Het Landelijk Platform GGz werkt onder het motto: samen waar mogelijk, met
Inkomensgelijkheid voor cliënten.
behoud van eigen identiteit. Dit betekent dat de achttien lidorganisaties gezamenlijk
Passende woon- en leefomstandigheden.
de koers van het Platform bepalen. Dit gebeurt tijdens de Algemene
Alternatieven voor drang en dwang.
Ledenvergadering die twee keer per jaar plaatsvindt. Verder heeft het Platform vijf
Structurele financiering voor zelfhulp en lotgenotencontact.
werkgroepen, waarin alle thema's en acties worden voorbereid:
Structurele financiering voor patiënten- en familieorganisaties.
Werkgroep Zorgverzekeringen
Ruimere financiering voor mantelzorg, vrijwillige thuiszorg en respijtzorg.
Werkgroep Dwang en Drang
Geneesmiddelenonderzoek met aandacht voor ervaringen van cliënten.
Werkgroep Mantelzorg
Goede begeleiding binnen het onderwijs.
Werkgroep Werk en Inkomen
Goede rechten voor TBS-cliënten.
Werkgroep Kwaliteit van de Zorg
Gelijktijdige behandeling van verslaving en GGz-problematiek.
Goede begeleiding en zorg voor kinderen en hun ouders.
Het Platform is namens de lidorganisaties landelijk aanspreekpunt en gesprekspartner voor politici,
ministeries, GGZ Nederland en andere koepels.
Betere kansen op de arbeidsmarkt voor (ex-)cliënten.
Inzet van ervaringsdeskundigheid naast professionele expertise in alle fases
Word lid! Bent u een landelijke cliënten- of familieorganisatie op het gebied van de
van het hulpverlenings- en re-integratieproces.
GGz? Sluit u dan aan bij het Landelijk Platform! Het Platform behartigt de belangen van
uw leden en biedt u inhoudelijke en organisatorische ondersteuning. Meer weten? In
een kennismakingsgesprek geven wij u graag meer informatie.
INLEIDING
Op 1 januari 2008 heeft een belangrijke wijziging plaatsgevonden in het Nederlandse
zorgstelsel. Alle ambulante vormen van geestelijke gezondheidszorg en het eerste jaar van
klinische opname worden sinds die datum namelijk niet langer vanuit de AWBZ vergoed, maar
vanuit de Zorgverzekeringswet.
Een technische herschikking van de geldstromen, zo lijkt het op het eerste gezicht. Maar in
werkelijkheid is er meer aan de hand. Want met de wijziging hoopt de overheid een belangrijk
WELKOMSTWOORD DOOR MARJAN TER AVEST (DIRECTEUR LPGGz)
mechanisme in de geestelijke gezondheidszorg te introduceren: marktwerking. Als cliënten zélf
kunnen kiezen waar zij zich verzekeren, zo is het idee, zullen verzekeraars meer doen om die
cliënten aan zich te binden en scherper gaan kijken naar de zorg die ze inkopen. Daarmee zal
op den duur zowel de prijs, kwaliteit als effectiviteit van de zorg verbeteren.
Om dit mechanisme daadwerkelijk in werking te laten treden, is het de bedoeling dat cliënten
meer invloed gaan uitoefenen op de manier waarop zorg voor hen wordt ingekocht. En dat ze
daarmee een volwaardige partij worden naast de andere twee partijen in het stelsel: de
GGz-instellingen en de verzekeraars. Zorgvragers, zorgaanbieders en zorgfinanciers krijgen zo
elk hun eigen rol: de zorgvragers geven aan welke zorg zij als beste ervaren, de zorgaanbieders
stemmen hun diensten af op deze wensen, en de zorgfinanciers kopen alleen zorg in bij
instellingen die hun cliënten optimaal bedienen. Zo creëren ze samen een cyclus van continue
verbetering, waar alle partijen (inclusief de overheid en de belastingbetalende burger) baat bij
hebben.
Tot zover de theorie. Want het mechanisme dat moet leiden tot een betere en scherper
ZO'N 180 BELANGSTELLENDEN WAREN AANWEZIG OP DE CONFERENTIE
geprijsde geestelijke gezondheidszorg is op dit moment nog vooral een verborgen mechanisme.
In de praktijk hebben individuele cliënten namelijk geen directe invloed op de zorg die voor hen
wordt ingekocht: ze kunnen de inhoud van het basispakket niet zelf bepalen en kunnen evenmin
rechtstreeks met de zorgverzekeraar om de tafel. Bovendien bestaat `dé GGz-cliënt' alleen op
papier: de groep mensen die gebruik maakt van de geestelijke gezondheidszorg bestaat uit een
groot aantal verschillende individuen met zeer uiteenlopende wensen en behoeften.
De cruciale vraag is dus: hoe kunnen cliënten en hun familieleden hun wensen collectief kenbaar
maken? En wat zijn die wensen eigenlijk? Om een antwoord te geven op die vragen, is het
Landelijk Platform GGz in januari 2007 het project `Op je tellen passen!' gestart. Doel van dit
project is om zo helder mogelijk te krijgen welke zorg er volgens cliënten en hun familieleden
door de verzekeraars moet worden ingekocht. Daarnaast wil het project onderzoeken hoe
deze wensen op de beste manier over het voetlicht kunnen worden gebracht.
DAGVOORZITTER RUUD KOOLEN
PAGINA 5
Om de eisen en wensen van cliënten en hun familieleden in kaart te brengen, heeft het Landelijk
Platform GGz begin 2007 opdracht gegeven aan het Verwey-Jonker Instituut om een
BESTE KOOP
inventariserend onderzoek uit te voeren. Ook heeft het Platform in juni en juli 2007 dertien
`consensusbijeenkomsten' georganiseerd, waarop cliënten, familieleden en belangenorganisaties
hun stem konden laten horen. De resultaten van deze inventarisatie zijn op 24 oktober jl.
Zorgverzekeraars die de juiste zorg inkopen bij de juiste instelling: dat is waar
gepresenteerd en besproken op de landelijke conferentie `Beste Koop'.
cliënten in de geestelijke gezondheidszorg volgens het Landelijk Platform GGz
In deze brochure vindt u een overzicht van de resultaten die het project `Op je tellen passen!'
recht op hebben. De vraag is alleen: welke zorg is dat precies? Aan welke eisen
tot nu toe hebben opgeleverd. Zo treft u op pagina 8 een beknopte samenvatting aan van het
moet die zorg voldoen? Om dat te bepalen, voerde het Verwey-Jonker Instituut in
rapport `Beste Koop', waarin het Verwey-Jonker Instituut een aantal aanbevelingen doet om de
inhoudelijke en praktische onderhandelingspositie van GGz-cliënten te versterken. Vervolgens
opdracht van het Landelijk Platform GGz een inventariserend onderzoek uit.
vindt u vanaf pagina 11 een verslag van de conferentie `Beste Koop'. In dit verslag komen niet
In dit onderzoek deed het Verwey-Jonker Instituut allereerst een verdiepende studie en sprak
alleen de reacties van een aantal cliënten- en familieorganisaties aan bod, maar ook die van
het onder andere met cliënten- en familieorganisaties, zorgverzekeraars en brancheorganisatie
zorgaanbieders en verzekeraars. Op pagina 21 leest u ten slotte hoe het Landelijk Platform
GGZ Nederland. Vervolgens presenteerden de onderzoekers hun eerste aanbevelingen aan een
GGz de belangen van cliënten en hun familie ook in de toekomst zal blijven behartigen.
groep inhoudelijke experts van het Platform en aan een groep zorgverzekeraars en
zorgaanbieders. Nadat dit voorbereidende werk was afgerond, was het de beurt aan de mensen
om wie het allemaal draait: de cliënten en hun familie.
GGz-TOUR
Een sterke onderhandelingspositie voor cliënten en hun familie is een
Om deze mensen in staat te stellen hun wensen kenbaar te maken, organiseerde het Platform
dertien landelijke en regionale `consensusbijeenkomsten'. Een belangrijke rol in deze `GGz-tour'
absolute voorwaarde om de marktwerking in de geestelijke
was weggelegd voor onderzoeker Steven Makkink van Stichting Kwadraad, die het project
gezondheidszorg het gewenste effect te laten hebben. Want alleen als
`Op je tellen passen' inhoudelijk begeleidt. Mede dankzij zijn goede contacten met cliënten- en
familieorganisaties werden de bijeenkomsten een groot succes. Zo kwamen enkele honderden
cliënten- en familieorganisaties een krachtige partij vormen naast
mensen op de bijeenkomsten af en lieten maar liefst zeventien cliënten- en familieorganisaties
zorgaanbieders en verzekeraars, kunnen ze werkelijk harde eisen
hun stem horen.
stellen aan de zorg die voor hen wordt ingekocht. Om de positie van
RIJKE OOGST
deze organisaties op de zorgmarkt te versterken, heeft de minister van
"De bijeenkomsten verliepen bijzonder enerverend", vertelt Ral y Rijkschroeff, die het
onderzoek namens het Verwey-Jonker Instituut leidde. "Zo bleek er een enorme behoefte aan
VWS aanvullende gelden beschikbaar gesteld (het `Programma Zekere
informatie over het nieuwe zorgstelsel. Ook is er diepgaand gesproken over de inbreng die
Zorg' van het Fonds PGO). Of deze extra middelen voldoende zullen
cliënten- en familieorganisaties in dit nieuwe stelsel kunnen hebben. Dit heeft al ereerst
geresulteerd in een bijstel ing van de oorspronkelijke zorgstandaarden en leveringsvoorwaarden
zijn, valt op dit moment moeilijk te voorspellen. Maar één ding is
die we in overleg met het Platform hadden opgesteld. Daarnaast zijn er uit de bijeenkomsten
duidelijk: als cliënten- en familieorganisaties een serieuze
veel voorstel en voortgekomen over hoe cliënten- en familieorganisaties invloed kunnen
uitoefenen op het inkoopbeleid van de verzekeraars. Bovendien werden we overstelpt met
onderhandelingspartner willen worden, dan moeten ze hun
tal oze interventies die volgens de cliënten- en familieorganisaties thuishoren in het basispakket."
standpunten in ieder geval duidelijk en eensgezind zien te verwoorden.
AANBEVELINGEN
Met het onderzoek `Beste Koop' heeft het Landelijk Platform GGz een
Nadat de `GGz-tour' was afgerond en de resultaten met het Platform waren besproken, zijn de
eerste aanzet willen doen in die richting.
conclusies van het project `Op je tellen passen' in september 2007 gebundeld in het rapport
`Beste koop'. In dit rapport geeft het Verwey-Jonker Instituut een aantal adviezen waarmee
cliënten- en familieorganisaties hun wensen beter op de zorgmarkt naar voren kunnen brengen.
Deze aanbevelingen bestaan uit vijf categorieën:
PAGINA 7
Standaarden voor de zorg die volgens cliënten- en familieorganisaties moet
Eigen GGz-inkoopgids Het Platform heeft in zijn onderhandelingen met verzekeraars een eigen
worden ingekocht.
GGz-inkoopgids paraat met meer dan 300 interventies waarin het
cliënten- en familieperspectief centraal staat (zoals lotgenotencontact,
Leveringsvoorwaarden waaraan GGz-instellingen moeten voldoen als een
rehabilitatie, zelfhulp, herstel en inzet van ervaringsdeskundigheid).
verzekeraar zorg bij hen inkoopt.
Eigen standaarden
Het Platform gaat de zorginkoop van verzekeraars beïnvloeden door
hen te voorzien van de eerder genoemde zorgstandaarden en leverings
Instrumenten waarmee cliënten- en familieorganisaties het inkoopbeleid van
verzekeraars kunnen beïnvloeden.
voorwaarden.
Eigen keurmerk
Het Platform kan een keurmerk verlenen aan zorgverzekeraars die de
Een convenant waarin het Landelijk Platform GGz met de VNG afspreekt wat
standaarden en leveringsvoorwaarden van het Landelijk Platform GGz
elke gemeente aan cliënt- en familiegestuurde projecten moet realiseren.
gebruiken.
Handreiking
Het Platform stelt een handreiking op die cliënten- en familieorganisaties
Een netwerkstrategie die lokale cliëntenorganisaties helpt hun krachten
kunnen gebruiken in hun onderhandelingen met verzekeraars om
regionaal te bundelen.
behandelingen gefinancierd te krijgen waar zij achter staan.
STANDAARDEN
CONVENANT
Zorg waarin cliënten en hun familie centraal staan, verdient volgens het Landelijk Platform GGz
Het Landelijk Platform GGz hoopt van harte dat de standaarden en leveringsvoorwaarden
sterk de voorkeur boven zorg waarin dat niet het geval is. Maar hoe kan die zorg een vaste
cliënten- en familieorganisaties zullen helpen hun wensen duidelijk kenbaar te maken.
plaats veroveren in het basispakket? Op basis van de gesprekken met zijn achterban
Tegelijkertijd realiseert het Platform zich dat cliënten en hun belangenbehartigers voor een
concludeert het Platform dat er in elk geval drie soorten zorg thuishoren in de basispolis van
ingewikkelde opgave staan. Want in de praktijk moeten ze sinds 1 januari 2008 onderhandelen
iedere verzekeraar:
met drie partijen:
Standaard 1 Zorg op basis van ervaringsdeskundigheid (lotgenotencontact en zelfhulp).
Met de landelijke overheid voor het deel van de geestelijke gezondheidszorg dat
Standaard 2 Zorg waarin aandacht is voor continuïteit (preventie en nazorg).
uit de AWBZ betaald wordt.
Standaard 3 Cliënt- en familiegestuurde zorg (onafhankelijke informatie en wegwijsfunctie).
Met de zorgverzekeraars voor het deel van de geestelijke gezondheidszorg dat
uit de Zorgverzekeringswet betaald wordt.
LEVERINGSVOORWAARDEN
Met de gemeenten voor het deel van de geestelijke gezondheidszorg dat uit de
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) betaald wordt.
Bovenstaande standaarden geven aan welke zorg verzekeraars volgens het Platform zouden
moeten inkopen. Maar bij welke instelling moeten ze dat dan doen? Om dat te bepalen, heeft
het Platform drie leveringsvoorwaarden opgesteld waaraan GGz-instellingen altijd moeten
Vooral dat laatste kan problemen opleveren, want in totaal telt Nederland maar liefst 443
voldoen als een verzekeraar bij hen zorg inkoopt:
gemeenten. Bovendien spelen ook de landelijke overheid en de Vereniging Nederlandse
Leveringsvoorwaarde 1 De instelling heeft ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid vanuit het
Gemeenten (VNG) bij de invulling van de Wmo een rol. Daarom wil het Landelijk Platform GGz
cliënten- en familieperspectief in huis en past die ook toe.
een convenant afsluiten met de VNG, waarin staat wat elke gemeente aan cliënt- en
Leveringsvoorwaarde 2 De instelling biedt informatie en keuzevrijheid.
familiegestuurde projecten moet realiseren. Cliënten- en familieorganisaties kunnen de gemeente
Leveringsvoorwaarde 3 De instelling werkt aan kwaliteitsverbetering op basis van de wensen
bewegen om bepaalde dienstverlening (zoals lotgenotencontact, voorlichting, rehabilitatie of
van cliënten en hun familie.
psycho-educatie) in het collectieve contract op te nemen. Dat contract sluiten ze toch al af voor
uitkeringsgerechtigden met de verzekeraar. De regionale cliëntenorganisaties van het
INSTRUMENTEN OM ZORGINKOOP TE BEÏNVLOEDEN
Landelijk Platform GGz overleggen met de (centrum)gemeenten over een goede samenhang
Met de zorgstandaarden en leveringsvoorwaarden hebben cliënten- en familieorganisaties
tussen de Zorgverzekeringswet, AWBZ en Wmo.
duidelijke richtlijnen in handen waarmee ze de zorginkoop van verzekeraars kunnen
beoordelen. Maar hoe zorgen ze ervoor dat de verzekeraars ook daadwerkelijk volgens die
richtlijnen gaan werken? Met andere woorden: hoe kunnen ze het inkoopbeleid van
verzekeraars concreet beïnvloeden? Het Verwey-Jonker Instituut reikt daarvoor vier
instrumenten aan:
PAGINA 9
NETWERKSTRATEGIE
Met dit model zijn nog niet álle onderhandelingen afgedekt. Zorgverzekeraars opereren
CONFERENTIE
namelijk door het hele land, waardoor in elke regio meerdere verzekeraars actief zijn. Lokale
cliënten- en familieorganisaties kunnen verzekeraars, GGz-instellingen en gemeenten dus
alleen effectief aanspreken als ze ook regionaal de handen ineenslaan. Daarvoor kunnen ze de
volgende `netwerkstrategie' gebruiken:
`BESTE KOOP'
Eén aanspreekpunt
Cliënten- en familieorganisaties bundelen hun krachten op regionaal
niveau, zodat er één aanspreekpunt ontstaat voor de
zorgverzekeraars.
reacties van lidorganisaties
Eén regionaal pakket
Cliënten- en familieorganisaties kunnen samen een pakket aan
voorstellen uitwerken en dat bespreken met de verzekeraars in hun
Cliënten- en familieorganisaties willen dat verzekeraars de juiste zorg inkopen, dat
regio. Het Landelijk Platform GGz kan hierin een coördinerende rol
de aanvullende verzekeringen betaalbaar blijven en dat belangrijke zaken als
vervullen, bijvoorbeeld door bij te dragen aan informatie-uitwisseling
tussen de verschillende regio's.
zelfhulp en ervaringsdeskundigheid behouden blijven. In het rapport `Beste Koop'
GGz-inkoopgids
Regionale cliënten- en familieorganisaties kunnen de GGz-inkoopgids
heeft het Verwey-Jonker Instituut een aantal aanbevelingen gedaan om dit te
van het Platform gebruiken bij hun onderhandelingen met regionale
verzekeraars, gemeenten en zorgaanbieders.
realiseren. Hoe reageerde de achterban op dit rapport? En wat vonden
Richtlijnen cliëntenraden Het Platform kan de ervaringen van cliëntenraden bij de zorginkoop
verzekeraars en zorgaanbieders ervan? Om die mening te polsen, organiseerde
beschrijven in richtlijnen. Cliëntenraden die deelnemen aan de
onderhandelingen van hun Raad van Bestuur met de zorgverzekeraar,
het Landelijk Platform GGz op 24 oktober jl. een landelijke conferentie voor
kunnen daar hun voordeel mee doen.
cliënten, familieleden, ervaringsdeskundigen, zorgaanbieders, verzekeraars,
beleidsmakers en andere betrokkenen.
HET `OLIFANTJE' Welke zorg moet volgens cliënten en familieleden door de verzekeraars
De bijeenkomst vond plaats in het statige Ottone, een voormalige kerk aan de historische
worden ingekocht? Dat deze vraag op verschillende manieren kan worden beantwoord,
Kromme Nieuwegracht in Utrecht. Wie zijn oor tussen de vele neoklassieke zuilen te luisteren
bleek wel uit de dertien `consensusbijeenkomsten'. Voor, tijdens en na deze bijeenkomsten
legde, viel meteen één ding op: de deelnemers waren sterk onder de indruk van al het werk
kwamen de cliënten- en familieorganisaties namelijk niet alleen met talloze bruikbare
dat het Platform, zijn lidorganisaties en het Verwey-Jonker Instituut hebben verzet. Maar er
waren ook tekenen van ongerustheid. Veel cliënten- en familieorganisaties vrezen namelijk dat
onderhandelingsadviezen, maar tipten ze ook ruim 300 `interventies' (behandelingen) die
de actieve onderhandelingsrol die van hen in het nieuwe stelsel wordt verwacht, eigenlijk te
volgens hen in het nieuwe stelsel gefinancierd moeten worden. Vanwege het razende tempo
veel gevraagd is. Vooral het onderhandelen met meerdere partijen het `schaken op meerdere
waarmee deze inkoopgids bleef groeien, kreeg het al snel de bijnaam `het olifantje'. Op de
borden' zien veel organisaties met weinig vertrouwen tegemoet, simpelweg omdat ze er de
conferentie `Beste Koop' op 24 oktober jl. presenteerde Rally Rijkschroeff de inmiddels 726
capaciteit niet voor hebben.
pagina's tellende gids aan Liesbeth Reitsma, vicevoorzitter van het Landelijk Platform GGz.
STELLING NEMEN
Het ging overigens om een papieren prototype, want alle interventies zijn opgeslagen in
In haar openingswoord benadrukte Marjan ter Avest, de kersverse directeur van het Platform,
een database die in de toekomst op de website van het Platform te vinden zal zijn. In deze
hoe belangrijk het is dat cliënten- en familieorganisaties toch hun stem laten horen. Die
database kunnen cliënten en familieleden onder andere zoeken naar interventies voor een
boodschap was niet aan dovemansoren gericht, want haar strijdlustige woorden "Vandaag is een
dag waarop wij als cliënten en familieleden stelling nemen", werden met groot applaus
specifieke diagnose (zoals depressieve stoornissen of angststoornissen) of voor een specifieke
ontvangen. Zelf voegde Ter Avest direct de daad bij het woord. Want hoewel ze betreurde dat
doelgroep (zoals kinderen of partners). Het is de bedoeling dat de lidorganisaties deze database
minister Klink van VWS niet aanwezig kon zijn om het rapport `Beste Koop' in ontvangst te
voortdurend actueel houden, zodat jaarlijks een GGz-inkoopgids kan worden samengesteld.
nemen, beloofde ze zeker nog met de minister in gesprek te zullen gaan.
Cliënten- en familieorganisaties kunnen die gids vervolgens inzetten in hun onderhandelingen
met verzekeraars, gemeenten en zorgaanbieders.
PAGINA 11
REACTIE LABYRINT/IN PERSPECTIEF
niet regionaal, maar provinciaal georganiseerd. Wij vragen ons dus af hoe we onze wensen op
Na het openingswoord van Ter Avest en de presentatie van `Beste Koop' door Rally Rijkschroeff
regionaal niveau naar voren kunnen brengen."
van het Verwey-Jonker Instituut, kregen vier lidorganisaties van het Platform de gelegenheid om
kort op het rapport te reageren. Als eerste nam Margriet Mannak van Labyrint/In Perspectief
Om de bekendheid met autisme te bevorderen, zou Vermolen graag zien dat `aanwezigheid
het woord, een stichting die zich inzet voor familieleden, vrienden, collega's en buren van
van deskundigheid bij zorgaanbieders' als extra leveringsvoorwaarde aan de aanbevelingen zou
mensen met psychische of psychiatrische problemen. In haar lezing liet Mannak in de eerste
worden toegevoegd. "In plaats van de drie leveringsvoorwaarden die het Platform voorstelt,
plaats weten zeer tevreden te zijn over de manier waarop de familieorganisaties bij de
zou de NVA dus graag vier leveringsvoorwaarden willen hanteren. Want de aanwezigheid van
totstandkoming van het rapport zijn betrokken: "Er is goed rekening gehouden met onze
voldoende deskundigheid bij GGz-instellingen is natuurlijk een absolute voorwaarde om zorg
inbreng." Ook zei ze blij te zijn dat er nu een document op tafel ligt waarin alle aanbevelingen
op de juiste manier te kunnen verstrekken."
helder op een rijtje staan. "Hopelijk", zo voegde ze eraan toe, "wordt de GGz nu eindelijk eens
serieus genomen. Zo'n dik rapport wil nog wel eens helpen om indruk te maken."
REACTIE ANOIKSIS
De derde spreker die op het rapport reageerde, was Maarten Muis van Anoiksis, de vereniging
Om de onderhandelingspositie van cliënten- en familieorganisaties te versterken, vindt Mannak
van mensen met een schizofrene of psychotische stoornis. Hij opende zijn presentatie met een
het een goed idee als deze organisaties hun krachten regionaal proberen te bundelen en
belangrijke vraag: is het complexe thema van de zorgfinanciering eigenlijk niet een maatje te
gezamenlijk het gesprek aangaan met de verzekeraars. "Als lid van de begeleidingsgroep juich
groot voor een vereniging van schizofreniepatiënten? "Natuurlijk zet onze vereniging zich in
ik deze aanbeveling van het Platform van harte toe. Al voorzie ik als secretaris van een kleine
voor goede zorg", zei Muis, "met name voor de chronische patiënten die zich moeilijk kunnen
landelijke organisatie met vrijwilligers in de regio wel een paar problemen. Onze vrijwilligers
profileren als `marktpartij'. Ook verheffen we onze stem als er weer eens plannen zijn voor
zijn namelijk lang niet altijd in staat om samen met andere organisaties regionaal overleg te
bijvoorbeeld een verplichte eigen bijdrage en er ten onrechte vanuit gegaan wordt dat alle
voeren. Het is niet dat ze dat niet willen, maar de kennis ontbreekt nog wel eens. Bovendien ligt
`zorgvragers' kunnen calculeren. Maar we hebben weinig mogelijkheden om de belangen van
hun prioriteit vooral bij het lotgenotencontact en de ondersteuning van familieleden. Dus deze
onze leden direct bij de zorgverzekeraars te behartigen. Ook kan Anoiksis moeilijk een officiële
aanbeveling zal volgens mij moeilijk zijn uit te voeren. Sowieso zijn alle zaken omtrent inkoop
aanbieder van interventies zijn, al doen we in sommige instellingen wel psycho-educaties."
en indicatie voor veel vrijwilligers erg moeilijke kost. Daarom zouden we graag zien dat er een
korte, overzichtelijke omschrijving van deze zaken komt, zonder al te veel moeilijke taal en
"De aard van onze ziekte, de negatieve symptomen zoals initiatiefverlies en ook het soms
uitweidingen."
weer oplaaien van een psychose, maken het moeilijk om de continuïteit van onze vereniging
te garanderen", gaf Muis aan. "Daarom lijken de aanbevelingen in het rapport, zoals de
REACTIE NVA
zorgstandaarden, de leveringsvoorwaarden en het slimme overlegmodel, op het eerste gezicht
Nadat dagvoorzitter Ruud Koolen aan Rally Rijkschroeff de uitspraak had weten te
voor onze vereniging echt een maatje te groot."
ontlokken dat hij voor zo'n beknopte samenvatting zou gaan zorgen, trad Henny Vermolen van
de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) naar voren. Ook zij opende haar presentatie
Hoewel Muis dus een beperkte rol voor Anoiksis ziet weggelegd in de directe
met een compliment aan de opstellers van het rapport. "Het is een solide onderbouwd stuk, dat
onderhandelingen met verzekeraars en zorgaanbieders, liet hij weten dat zijn vereniging wel
goed duidelijk maakt wat ons de komende jaren op verzekeringsgebied te wachten staat. Ook
degelijk ideeën heeft over de voorwaarden waaraan GGz-instellingen zouden moeten voldoen.
bevat het goede voorstellen en wordt het afgesloten met korte en heldere conclusies. Kortom:
"Vooral een goede bejegening en inspraak in wat goede zorg is vinden we belangrijk. Ook
het rapport beschrijft op een heldere manier wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn
zullen we blijven ijveren voor een integrale aanpak van de ziekte schizofrenie, waarin naast het
als het gaat over de manier waarop cliënten- en familieorganisaties de zorginkoop kunnen
medische aspect ook zaken als wonen, sociale activering, dagbesteding en inkomen worden
beïnvloeden."
aangepakt. Anoiksis is lid geworden van het Landelijk Platform omdat we `via via' ook in de
hogere regionen van het overleg ons geluid willen laten doorklinken, bijvoorbeeld op een dag
Na deze lovende woorden sprak Vermolen echter ook enkele zorgen uit. De kern hiervan was
als vandaag. Maar verwacht niet te snel dat al onze leden zich als bewuste consumenten kunnen
dat veel van de partijen waarmee de NVA straks moet gaan onderhandelen, nog erg onbekend
opstellen richting de verzekeraars. Want als je in een psychotische toestand verkeert, is de aard
zijn met het fenomeen autisme. "Hoewel 1% van de Nederlandse bevolking autisme heeft en dat
van je ziektekostenverzekering wel het laatste waar je je druk om maakt."
aantal sterk groeiende is, heerst er nog heel veel onwetendheid. Dat geldt niet alleen voor het
Nederlandse volk in het algemeen, maar ook voor gemeentebesturen, GGz-zusterorganisaties
REACTIE LSOVD
en verzekeraars. Die onbekendheid met autisme, vooral op lokaal en regionaal niveau, maakt
Hylke van Zwol, voorzitter van de Landelijke Stichting Ouders en Verwanten van
het lastig om op een goede manier onderhandelingen te kunnen voeren. Bovendien is de NVA
Druggebruikers (LSOVD) en lid van de Werkgroep `Kwaliteit van de Zorg' van het Landelijk
PAGINA 13
Platform GGz, sloot zich grotendeels bij de woorden van Muis aan. Hij opende zijn presentatie
met "complimenten aan het Platform voor dit initiatief, met name aan vicevoorzitter Liesbeth
CONFERENTIE
Reitsma die de motor hierachter is geweest" en sprak zijn bewondering uit voor "het
uitstekende rapport `Beste Koop'". Maar vervolgens uitte hij stevige kritiek op het nieuwe
zorgstelsel. Zo noemde hij dat stelsel "een ontplofte fragmentatiebom van minstens 582 stukjes
(443 gemeenten, 31 verzekeraars en 108 zorgaanbieders), waarbij de cliënten en hun naasten de
`BESTE KOOP'
scherven bij elkaar mogen vegen. Daartoe zijn ze niet of nauwelijks toegerust. Ze moeten smeken
om tijdelijk een veger en blik en een tube driecomponentenlijm te mogen aanschaffen om nog
iets van een antwoord op hun zorgvraag gerealiseerd te zien. Het wordt voor de klant pompen
reacties van zorgaanbieders
of verzuipen, redden wat er nog te redden valt. Dit alles om de GGz goedkoper te maken en
en zorgverzekeraars
optimale keuzevrijheid mogelijk te maken volgens het aloude liberale uitgangspunt: het
marktmechanisme lost alle problemen op."
Onbekend maakt onbemind. Met die gedachte in het achterhoofd vroeg het
"Om die markt goed te laten functioneren", zei Van Zwol, "bewaken de Nederlandse
Landelijk Platform GGz niet alleen zijn eigen achterban, maar ook twee
Zorgautoriteit en de Nederlandse Mededingingsautoriteit de boel economisch. Maar ze letten
niet of nauwelijks op de gevolgen voor de zwakkere individuele cliënt. Het nieuwe stelsel
zorgverzekeraars en drie zorgaanbieders hun licht op het rapport `Beste Koop'
vereist intelligente, calculerende en draagkrachtige verzekerden die zowel individueel als
te laten schijnen. Ook de landelijk projectleider van het project DBC GGz en de
collectief goed voor hun rechten op kunnen komen. Helaas is dat maar een deel van de
Nederlandse bevolking. GGz-cliënten, verslaafden en mensen met meerdere diagnoses behoren
inspecteur geestelijke gezondheidszorg gaven kort een reactie.
hier meestal niet toe en hebben vaak ook geen aanvullende verzekering." Daarom pleitte Van
Zwol voor de introductie van een extra `sociale controlefunctie' in het systeem: een soort
"Wat geweldig dat het cliëntenperspectief vandaag zo sterk op de voorgrond wordt geplaatst!"
ombudsman aan wie cliënten feedback kunnen geven en die eventuele misstanden kan opheffen.
Paul Lamers, inspecteur geestelijke gezondheidszorg, liet aan het begin van zijn presentatie
Ook zou Van Zwol het een goed idee vinden als het Landelijk Platform GGz de kwaliteit van
duidelijk merken dat hij het initiatief van het Landelijk Platform GGz een warm hart toedraagt.
de zorg steekproefsgewijs zou gaan onderzoeken. "Dit zou moeten gebeuren door
"Het cliëntenperspectief", zei hij, "is samen met onder andere veiligheid en effectiviteit een
onafhankelijke teams van ervaringsdeskundige (ex-)cliënten, ervaringsdeskundige
heel belangrijk criterium bij het beoordelen van de zorgkwaliteit. Voor ons als inspectie is
naastbetrokkenen en een ervaren behandelaar. De rapportages van die teams zouden dan
het daarom erg prettig dat we met één koepel kunnen spreken waarin alle belangen
bijvoorbeeld kunnen leiden tot het al of niet toekennen van een extra ster bij het keurmerk
vertegenwoordigd zijn."
van het Platform, of zelfs tot weigering of intrekking van dat keurmerk."
"De afgelopen jaren", zo stelde Lamers, "is de geestelijke gezondheidszorg steeds
"Wil je cliënten en familie als derde partij serieus nemen", zo sloot Van Zwol zijn presentatie af,
transparanter geworden. Langzaam maar zeker wordt steeds helderder wat er allemaal aan
"dan moet je ze voldoende toerusten om die rol echt te kunnen spelen. Je mag ze niet afhankelijk
interventies aangeboden wordt, wat de kwaliteit en kosten van die interventies zijn en wat
maken van wat toevallig in het Fonds PGO beschikbaar is of van sporadische extra's die onder
cliënten van GGz-instellingen mogen verwachten. Maar de keerzijde van die transparantie is
politieke druk worden verstrekt (zoals de `Hannie van Leeuwengelden'). Met name het Landelijk
dat de GGz ook technocratische kenmerken kan gaan vertonen. Het indelen van de zorg in
Platform, maar ook de individuele cliënten- en familieorganisaties zullen structureel voldoende
declarabele handelingen volgens de DBC-methodiek levert bijvoorbeeld veel inzichten op,
moeten worden toegerust om in de onderhandelingen een echt tegenwicht te kunnen vormen
maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om de zórg die geboden wordt. Hetzelfde geldt voor de
en te voorkomen dat zij de `excuustruus' van het nieuwe stelsel worden."
neiging om alles te willen certificeren. Op zich is dat een mooi streven, maar certificering kan
ook verworden tot een nietszeggende, lege huls. Zoals op een vliegveld in India waar ik laatst
was: bij de ingang prijkte een prachtig certificaat met gouden letters, maar in de terminals was
het een enorme chaos. Zaken helder op papier zetten heeft zeker zijn waarde, maar
tegelijkertijd hoop ik dat de dynamiek tussen zorgvrager en zorgverlener behouden blijft.
De menselijke wisselwerking blijft cruciaal."
DE VELE BIJDRAGEN UIT DE ZAAL ZORGEN VOOR EEN LEVENDIGE DISCUSSIE
PAGINA 15
In zijn presentatie herinnerde Lamers de aanwezigen aan de eed van Hippocrates, waarmee
REACTIE ZORGVERZEKERAARS
artsen al 2.400 jaar de gelofte doen het belang van hun cliënt altijd voorop te zullen stellen.
Ook Anouk Mateijsen van Agis en Angelique Moonen van UVIT (waarin Univé, VGZ, IZA en
"De laatste tijd", zo stelde Lamers, "wint de cultuur van `kort, vlug en snel' steeds meer terrein.
TRIAS op 1 januari 2007 zijn gefuseerd), benadrukten in hun gezamenlijke presentatie het
Hierdoor loopt de GGz het risico te `verschralen'. Als cliënten- en familieorganisaties vervult
belang van een goede samenwerking tussen cliënten- en familieorganisaties enerzijds en
u een hele goede rol om dit te voorkomen. Mijn advies is dan ook: blijf de prestaties van
zorgverzekeraars anderzijds. Daarnaast hadden ze goed nieuws, want beide verzekeraars zijn
zorginstellingen met vereende krachten nauwlettend volgen. De aanbevelingen uit `Beste Koop'
volgens hen continu bezig om de kwaliteit van de zorg in overleg met de GGz-instellingen te
kunnen u daarbij zeker helpen. Al dacht ik wel toen ik het rapport las: `Wat bent u ambitieus,
verbeteren. "Natuurlijk zijn we er nog niet", gaf Mateijsen aan. "Maar juist daarom is het zo
wat wilt u veel!' Mijn advies is daarom: durf te kiezen. Probeer niet alles op uw schouders te
belangrijk dat cliënten- en familieorganisaties en verzekeraars met elkaar in gesprek blijven.
nemen, maar laat de verzekeraars en zorgaanbieders simpelweg weten wat u echt het
Alleen mét elkaar kunnen we tot verbeteringen komen."
belangrijkst vindt. Als u zo op een paar punten resultaten kunt boeken, is dat al heel mooi.
Hou uw bijdrage binnen realistische proporties, zoek zoveel mogelijk de samenwerking en
"Maar hoe weet je nu als cliënt of je goede zorg krijgt?", wilde dagvoorzitter Ruud Koolen
maak deze conferentie de eerste van vele. En uiteraard: schakel de inspectie in als u vindt
weten. "Die vraag beantwoordt het rapport zelf ook niet", antwoordde Mateijsen. "Maar het
dat dit nodig is."
gaat erom dat alle wensen op tafel komen te liggen. Wij als verzekeraars hebben daarvoor de
input nodig van cliënten- en familieorganisaties. En die organisaties moeten op hun beurt weer
REACTIE PROJECTLEIDER DBC GGz
te rade gaan bij hun leden."
Ook Marleen van Amersfoort, vicepresident van Capgemini Gezondheidszorg en in opdracht
van VWS al vijf jaar landelijk projectleider van het project DBC GGz, begon haar presentatie
Zowel Mateijsen als Moonen zeiden blij te zijn dat de lidorganisaties van het Platform hun
met de mededeling dat zij het initiatief van het Landelijk Platform enorm toejuicht: "De tijd is
wensen ten aanzien van de zorginkoop in het rapport `Beste Koop' op een rijtje hebben gezet.
er rijp voor." Net als Lamers constateerde Van Amersfoort echter dat de lidorganisaties van
Agis heeft als lid van de klankbordgroep een deel van de zorgstandaarden en
het Platform erg veel initiatieven op hun schouders nemen. "Eigenlijk vragen zij zichzelf precies
leveringsvoorwaarden uit het rapport inmiddels al overgenomen, liet Mateijsen weten. En ook
hetzelfde af als de zorgverzekeraars: hoe bepaal ik wat goede zorg is? Toch zie ik in het rapport
UVIT besteedt volgens Moonen veel aandacht aan kwaliteit vanuit het cliëntenperspectief,
heel veel aandacht voor de versterking van de onderhandelingsmacht van cliënten. Om die
bijvoorbeeld door te eisen dat ervaringsdeskundigheid aanwezig is in de ACT-teams. Mede
macht te vergroten, moeten ze allerlei initiatieven ontwikkelen los van de andere partners in de
daarom is Moonen erg benieuwd naar `het olifantje', de gids met 300 interventies die volgens
zorg. Daarmee komt het op mij over als erg `wij-zij'. Als het niet lukt, zijn `wij' gefrustreerd (er
de deelnemers aan de `consensusbijeenkomsten' thuishoren in het basispakket. "Of UVIT die
wordt ook nooit naar ons geluisterd...) en hebben `zij' het gedaan. Terwijl ik ervan overtuigd
interventies gaat inkopen kan ik nu nog niet zeggen", zei Moonen, "want ik ken de inhoud nog
ben dat je heel veel invloed kunt winnen door gebruik te maken van de kracht van de ander.
niet. Maar we zullen `het olifantje' zeker aandachtig bestuderen."
Bovendien denk ik dat de positie van de cliëntenbeweging veel sterker is dan ze zelf beseft. Ze
hoeft zich niet meer te bewijzen als gesprekspartner, maar is gewoon gesprekspartner. Daarom
Ook in de rest van hun presentatie spraken de verzekeraars geruststellende woorden. "Ik
zou ik het een goed idee vinden als cliënten- en familieorganisaties zich niet te veel zouden
begrijp dat veel cliënten- en familieorganisaties onzeker zijn over de veranderingen die op hen
fixeren op het vergroten van hun macht door allerlei dingen zelf te gaan doen, maar zich vooral
afkomen en over de nieuwe rol die per 1 januari van hen wordt verwacht", zei Moonen. "Maar
zouden richten op het gebruiken van de macht die ze al hebben."
die onzekerheid is volgens mij helemaal niet nodig. Mijn advies is: gebruik gewoon de kennis die
je al hebt." Ook Mateijsen verzekerde de aanwezigen op de conferentie dat ze zich niet
"Wanneer je handelt vanuit eigen kracht", zo redeneerde Van Amersfoort, "zijn er wellicht
nodeloos ongerust hoeven te maken. "GGz-cliënten hoeven bij Agis bijvoorbeeld niet bang te
meerdere wegen die naar Rome leiden. Het lijkt mij bijvoorbeeld uitermate interessant voor
zijn dat ze geweigerd worden voor een aanvullende verzekering. Ook belangrijk om te melden
patiëntenverenigingen om analyses uit te voeren op de DBC-gegevens. Zorgverzekeraars vinden
is dat er in 2008 nog geen concurrerend onderscheid zal zijn in de zorginkoop van de
dat ook heel interessant. Waarom zouden die twee partijen dan niet samen optrekken?
verschillende verzekeraars. 2008 is namelijk een overgangsjaar."
Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van een GGz-inkoopgids. Dat het Platform een eigen
inkoopgids heeft opgesteld is natuurlijk prima. Maar is het niet beter om de huidige in- en
REACTIE GGz NOORD HOLLAND NOORD
verkoopgids van Zorgverzekeraars Nederland en GGZ Nederland volgend jaar aan te vullen
Een stuk minder positief over de stelselwijziging was Remmers van Veldhuizen, psychiater en
met interventies vanuit cliënten- en familieperspectief? Als je het inkoopgedrag van
directeur Zorgontwikkeling bij GGz Noord Holland Noord. "De stelselwijziging belooft voor
zorgverzekeraars wilt beïnvloeden, lijkt mij dat veel sneller, makkelijker en goedkoper.
de GGz niet veel goeds. Ik vind het ontzettend jammer dat de AWBZ wordt verlaten. Want in
Bovendien weet je dan 100% zeker dat je wensen werkelijk op het bureau van elke verzekeraar
die regeling waren de rechten van kwetsbare mensen met een langdurige begeleidings- en
komen te liggen."
behandelingsbehoefte duidelijk vastgelegd. Nu kan het gebeuren dat die mensen moeten
PAGINA 17
aankloppen bij wel vijf verschillende loketten: de AWBZ, de Zorgverzekeringswet, de Wmo, het
REACTIE ROADS
PGB en de WIA. Daardoor lopen ze veel meer het risico dat ze voor een gesloten deur komen
Ook Ed van Hoorn, lid van de Raad van Bestuur van Roads, pleitte voor een adequate
te staan."
financiering. Maar hij vroeg daarbij vooral aandacht voor cliëntgestuurde initiatieven. Zoals zijn
eigen organisatie, die mensen met een psychisch probleem helpt een volwaardige plek in de
Dat een deel van de geestelijke gezondheidszorg is overgeheveld van de AWBZ naar de
samenleving te vinden en daarbij zo min mogelijk onderscheid maakt tussen hulpverleners
Zorgverzekeringswet, zei Van Veldhuizen aan de ene kant wel te begrijpen. "Niet alleen omdat
enerzijds en ervaringsdeskundigen anderzijds. "Op alle niveaus hebben we ervaringsdeskundigen
de AWBZ om allerlei redenen `onhoudbaar' was geworden, maar ook omdat de bulk van de
in huis", vertelde Van Hoorn. "Dertig procent van onze medewerkers heeft een achtergrond in
GGz bestaat uit kortdurende zorg die zo effectief is dat andere medisch specialisten er nog
de GGz, een percentage dat we de komende jaren naar vijftig willen opschroeven. Bovendien
een puntje aan kunnen zuigen. Dus vanuit dat perspectief is het eigenlijk logisch dat de
kunnen cliënten bij ons heel makkelijk van rol wisselen. Ze kunnen bijvoorbeeld vrijwilliger
kortdurende zorg nu in de Zorgverzekeringswet wordt opgenomen. En voor die kortdurende
worden, maar ook betaalde medewerker. Je hoeft bij Roads ook niet `genezen' te zijn of
zorg zou de marktwerking misschien ook best kunnen werken. Maar in de langdurende GGz
`normaal gedrag' te vertonen om die nieuwe rol op je te nemen."
gaat dat volgens mij heel verkeerde impulsen geven. Langdurende GGz is namelijk erg
afhankelijk van goede continuïteit en hechte zorgketens. Dat kun je niet organiseren met
Over het rapport `Beste Koop' wilde Van Hoorn graag twee dingen kwijt. In de eerste plaats
concurrentie en marktwerking. Bovendien is langdurende zorg, vooral buiten het ziekenhuis,
verwachtte hij dat de kennis die Roads inmiddels in het begeleiden van cliënten heeft
heel gemakkelijk af te romen. Kijk maar naar de thuiszorg, waar huisbezoeken elke keer weer
opgebouwd, ook in de Zorgverzekeringswet goed van pas zal komen. "Die kennis is
ietsje korter worden. Daarom ben ik absoluut geen voorstander van marktwerking."
`levensbreed': we helpen onze cliënten niet alleen bij het vinden van een zinvolle dagbesteding,
maar bijvoorbeeld ook bij het maken van nieuwe toekomstplannen, het vinden van een goed
Wat vindt Van Veldhuizen van het rapport `Beste Koop'? In zijn reactie sprak hij allereerst zijn
dag- en nachtritme en het regelen van huishouding en financiën. Hoe werk je, hoe recreëer je,
bewondering uit voor de manier waarop het Landelijk Platform GGz "deze razend ingewikkelde
hoe leef je? Dat zijn de vragen waarop wij ons richten. In het nieuwe zorgstelsel kunnen we de
problematiek uiteen heeft gerafeld". Hiermee heeft het Platform volgens hem "laten zien een
kennis en kunde van cliëntenorganisaties eindelijk adequaat gefinancierd krijgen. Maar dan
serieuze gesprekspartner te zijn". Maar tegelijkertijd vroeg hij zich ook af of ervarings- en
moeten we wel durven claimen dat wat wij doen en wat zo mooi is opgesomd in `het
familiedeskundigheid in de zorgstandaarden en leveringsvoorwaarden niet ál te centraal staan.
olifantje' helpt en effectief is."
"Zou het niet goed zijn als deze standaarden ook aansluiten bij de professionele standaarden
voor de zorg? En moeten de drie standaarden niet meer aandacht schenken aan `evidence
Het tweede punt dat Van Hoorn de deelnemers aan de conferentie graag wilde voorleggen, is
based' behandeling? Af en toe lijkt het erop dat het rapport de cliënt en zijn familie als de
dat de `identiteit' van de verschillende zorgverzekeraars volgens hem heel verschillend is. "Bij
belangrijkste zorgaanbieder beschouwt. Maar als die een eigen keurmerk, eigen ondersteuners
de ene verzekeraar zullen cliëntenorganisaties makkelijker binnen kunnen komen met hun
en eigen indicatiestellers krijgen, kost dat extra geld dat uiteindelijk alleen maar af zal gaan van
project dan bij de ander. Want je hebt natuurlijk sociale verzekeraars die nog wel eens dingen
de directe zorg."
tussen de regels door willen doen, maar ook echte schadeverzekeraars die daarvoor veel
minder openstaan. Dus de onderhandelingen zullen nog best lastig worden: niet alleen voor
Ook met het overlegmodel dat in het rapport wordt voorgesteld, was Van Veldhuizen niet
Roads, maar ook voor veel andere cliëntenorganisaties. Alle druk van het Landelijk Platform
onverdeeld gelukkig. "Wat u wilt met de gemeenten, begrijp ik. Dat had wat mij betreft zelfs nog
GGz om het cliëntenperspectief op de kaart te zetten, is daarom van harte welkom."
wat steviger neergezet mogen worden. Maar het geadviseerde overlegmodel met de
verzekeraars baart mij zorgen. Het gaat opnieuw teveel over cliënt- en familiegestuurde zorg,
REACTIE MEERKANTEN GGz FLEVO-VELUWE
terwijl we in de onderhandelingen met de verzekeraars gewoon voldoende geld moeten
Ook Henk ter Avest van Meerkanten GGz Flevo-Veluwe onderstreepte de noodzaak van het
binnenhalen voor evidence based behandelingen. Daarmee kom ik op mijn centrale vraag: hoe
rapport `Beste Koop'. "Dat de wensen van cliënten, familieleden en hun organisaties zwaar
wil het Platform gaan samenwerken met de zorginstellingen? In het rapport staan daarvoor niet
moeten wegen bij de zorginkoop door verzekeraars staat voor mij als een paal boven water.
veel aanknopingspunten. Het Platform zoekt schijnbaar meer de coalitie met de verzekeraars
Met de eenduidige standaarden en leveringsvoorwaarden heeft het Platform daarin een
om iets af te dwingen dan met de hulpverleners. Die sfeer van afstand in het rapport baart
krachtige positie ingenomen. Dat is nodig, want kwalitatieve waardeoordelen tellen in de
mij grote zorgen. Het is de Hollandse psychiatrische ziekte: op de een of andere manier staan
huidige praktijk van zorginkoop maar in geringe mate mee. Bij Achmea bijvoorbeeld telt het
hulpverleners en cliënten en familie altijd weer recht tegenover elkaar, terwijl we juist sámen
cliëntenbelang slechts voor 1% mee, terwijl prijsindicatoren voor 5% meetellen.
moeten optrekken. In diabetesverenigingen is het ondenkbaar dat patiënten alleen maar vragen
Prijsconcurrentie wordt op dit moment door de zorgverzekeraars dus duidelijk belangrijker
om ervaringsdeskundigheid en niet om evidence based behandeling. Zo moet het mijns inziens
gevonden."
ook worden in de GGz: een gezamenlijk front van professionals, cliënten en familie die samen
opkomen voor adequate financiering, zónder de klassieke tegenstellingen."
PAGINA 19
Dat de verhouding tussen cliëntenbelang en prijsindicatoren scheef ligt, is een slechte zaak,
vindt Ter Avest. "Cliëntenorganisaties en zorgaanbieders hebben er beide belang bij dat
SLOTWOORD
kwaliteits- en prestatie-indicatoren minstens even zwaar bij de inkoop meetellen als de prijs.
Bij het vaststellen van die kwaliteitsindicatoren moeten beide partijen zoveel mogelijk
samenwerken om te vermijden dat criteria en ranglijsten met elkaar gaan concurreren.
van Marjan ter Avest, directeur
Anders wordt het problematisch om weloverwogen te kiezen: `Welke ranglijst is het meest
betrouwbaar?' Bovendien legt het voldoen aan de vele uiteenlopende criteria een grote
Landelijk Platform GGz
administratieve lastendruk op de zorgaanbieders. Daarom nodig ik cliënten- en
familieorganisaties van harte uit om mee te praten over bijvoorbeeld de prestatie-indicatoren
"Met het project `Op je tellen passen!' wil het Landelijk Platform GGz ertoe bijdragen dat
van GGZ Nederland. Samenwerking bij het verder ontwikkelen van die indicatoren lijkt me een
cliënten- en familieorganisaties hun stem beter op de zorgmarkt kunnen laten horen.
aantrekkelijk perspectief."
Daarvoor is in de eerste plaats nodig dat ze helder formuleren wat hun gezamenlijke wensen
zijn. Want pas als dát vertrekpunt duidelijk is, kunnen ze op een constructieve manier de
In zijn eigen instelling wordt het cliënten- en familieperspectief vooral verwoord door de
onderhandelingen ingaan.
cliëntenraad, gaf Ter Avest aan. "We hebben een van de oudste cliëntenraden van Nederland en
daar zijn we heel blij mee. Sinds 2003 voert onze cliëntenraad zelf kwaliteitsonderzoeken uit.
Het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut heeft die inhoudelijke positiebepaling een grote
Elk jaar hebben die geleid tot concrete verbeterplannen. Ervaringskennis wordt zo recht
impuls gegeven. Want met de zorgstandaarden en leveringsvoorwaarden uit het rapport `Beste
gedaan." Ook `GGz-breed' ziet Ter Avest een belangrijke rol voor de cliëntenraden weggelegd.
Koop' kunnen cliënten- en familieorganisaties beter aangeven welke zorg volgens hen bij welke
"In het rapport heb ik veel gelezen over de onderhandelingen op landelijk niveau, maar ik denk
instellingen moet worden ingekocht. Ook het Platform zal deze standaarden en voorwaarden in
dat je op regionaal niveau méér kunt bereiken. Welke zorg wordt ingekocht, wordt namelijk
zijn onderhandelingen gebruiken en actief onder de aandacht brengen bij de verzekeraars.
vooral bepaald door individuele zorgaanbieders en verzekeraars. Op dat niveau spelen
cliëntenraden en familieraden een belangrijke rol. Ze dienen aan tafel te zitten als over
Met de andere aanbevelingen uit het rapport `Beste Koop' gaat het Platform de komende
inkoopvoorwaarden en -procedures wordt onderhandeld. Tijdens die onderhandelingen kan
periode intensief aan de slag. Zo zullen we een handreiking opstellen die cliënten- en
het rapport `Beste Koop' een stevige steun in de rug betekenen. En als je nog een niveautje
familieorganisaties kunnen gebruiken in hun onderhandelingen met verzekeraars en willen we
dieper gaat naar dat van de individuele cliënt vind ik dat er meer aandacht zou moeten zijn
een coördinerende rol gaan vervullen in de diverse regionale overleggen. Ook gaan we in
voor het belang van een optimale persoonlijke `matching'. De mogelijkheid om een behandelaar
gesprek met het ministerie, de VNG, Zorgverzekeraars Nederland en GGZ Nederland om te
te kiezen die je ligt en in wie je vertrouwen hebt, zou het zwaarst moeten wegen. Betrouwbare
pleiten voor een goede afstemming tussen Wmo, AWBZ en Zorgverzekeringswet. Het
informatie en keuzevrijheid zijn wat dat betreft nóg belangrijker dan een keurmerk en een
opstellen van een keurmerk acht het Platform eveneens wenselijk, al zullen we wel eerst
convenant."
kritisch moeten kijken of structurele implementatie van zo'n keurmerk praktisch haalbaar is.
De reacties uit de zaal die tijdens de conferentie 'Beste Koop' te horen zijn geweest, neemt
het Platform ter harte. Zo zullen we ons gaan inzetten voor betere randvoorwaarden voor
cliënten- en familieorganisaties. Want om de rol van `derde partij' werkelijk te kunnen
waarmaken, is het noodzakelijk dat zij daarvoor voldoende worden toegerust. Daarom staat
het realiseren van een toereikende financiering voor cliënten- en familieorganisaties in de
GGz hoog bij het Platform op de agenda. Verder zullen we in ons overleg met zorgaanbieders
bepleiten dat cliëntenraden een belangrijke rol moeten spelen in de onderhandelingen met
zorgverzekeraars.
De waarschuwing van enkele sprekers tijdens de conferentie om niet álles op onze schouders
te nemen, nemen we eveneens serieus. Het Platform moet ook op dit terrein prioriteiten
stellen en heldere keuzes maken. In het vervolgproject `Op je tellen passen! Module II' hebben
we ervoor gekozen om in de eerste plaats te onderzoeken hoe de regionale onderhandelingen
met zorgverzekeraars, GGz-instellingen en gemeenten het beste kunnen worden vormgegeven.
ANOUK MATEIJSEN EN ANGELIQUE MOONEN REAGEREN GEZAMENLIJK OP VRAGEN
PAGINA 21
Hoe brengen we het cliënten- en familieperspectief in deze onderhandelingen optimaal voor
het voetlicht? Welke partijen spelen daarbij allemaal een rol? En hoe kunnen we de bestaande
infrastructuur het beste benutten? Al die vragen zullen we in nauw overleg met onze
lidorganisaties proberen te beantwoorden.
Daarnaast zullen we in het vervolgproject aandacht besteden aan de ontwikkeling van een
cliënt- en familiegestuurde kennismonitor. Deze kennismonitor zal de vorm krijgen van een
RALLY RIJKSCHROEFF OVERHANDIGT
PAUL LAMERS WAARSCHUWT VOOR DE
`wiki': een website waarop lidorganisaties van het Platform zelf informatie over interventies
`HET OLIFANTJE' AAN LIESBETH REITSMA
`TECHNOCRATISERING' VAN DE GGz
kunnen toevoegen of aanpassen. Op basis van deze informatie zal het Platform jaarlijks een
eigen inkoopgids samenstellen, die cliënten- en familieorganisaties kunnen gebruiken in hun
onderhandelingen met verzekeraars.
Met het vervolgproject `Op je tellen passen! Module II' wil het Landelijk Platform GGz het
cliënten- en familieperspectief opnieuw duidelijk op de kaart zetten. Want als het gaat om de
inkoop van zorg, mag dit perspectief volgens het Platform absoluut niet ontbreken. Daarom zal
de ervaringsdeskundigheid van cliënten en hun familie in al onze activiteiten centraal blijven
staan. We hopen van harte dat u ons daarbij blijft steunen!"
VIER LIDORGANISATIES VAN HET LANDELIJK
STEVEN MAKKINK IN GESPREK MET
PLATFORM GEVEN HUN REACTIE
HARRIE VAN DE MEER
COLOFON
Deze brochure is een uitgave van:
Landelijk Platform GGz
Postbus 13223
3507 LE Utrecht
T 030-2363765
E info@platformggz.nl
I www.platformggz.nl
Met medewerking van:
Verwey-Jonker Instituut
Stichting Kwadraad
Agnita van 't Klooster
Kromme Nieuwegracht 6
Postbus 8197
Van Lippe-Biesterfeldstraat 40
3512 HG Utrecht
3503 RD Utrecht
3523 VC Utrecht
T 030-2300799
T 030-2970876
T 06-30199769
E secr@verwey-jonker.nl
E stevenmakkink@kwadraad.info E avantklooster@xs4all.nl
I www.verwey-jonker.nl
I www.kwadraad.info
Tekst Koen-Machiel van de Wetering
Fotografie Wim Trinks
Vormgeving Abel Derks/Eugenie Römer
WIE IS ERVARINGSDESKUNDIGE, WIE WERKZAAM BIJ ZORGAANBIEDER OF VERZEKERAAR?
PAGINA 23
LEDENLIJST
LPGGz
Stichting Landelijke Koepel
Impuls
Familieraden in de GGz
De Kwinkelier 39
Postbus 12132
3720 AB Bilthoven
3501 AC Utrecht
Cliëntenbond in de GGz
Balans
Postbus 645
De Kwinkelier 39
3500 AP Utrecht
3720 AB Bilthoven
Stichting Pandora
Ypsilon
2e Constantijn Huygensstraat 77
Prins Bernhardlaan 177
1054 CS Amsterdam
2273 DP Voorburg
Stichting Weerklank
LPR, belangenorganisatie
Mgr. Van de Weteringstraat 132-a
cliënten GGZ
3581 EN Utrecht
Postbus 8197
3503 RD Utrecht
Landelijke Stichting Ouders en
Verwanten van Druggebruikers
Nederlandse Vereniging voor Autisme
Meerkoethof 40
Prof. Bronkhorstlaan 10
3582 DA Utrecht
3723 MB Bilthoven
Landelijke Stichting Zelfbeschadiging
Labyrint/In Perspectief
Postbus 140
Meerkoethof 40
3500 AC Utrecht
3582 DA Utrecht
Landelijke Federatie Ongebonden
Stichting Borderline
Schilvoorzieningen
Postbus 1147
Postbus 63
3500 BC Utrecht
3430 AB Nieuwegein
Stichting Anorexia en
Vereniging voor Manisch Depressieven
Boulimia Nervosa
en Betrokkenen
Twichelenblokweg 93
Kaap Hoorndreef 56-C
7621 BG Borne
3563 AV Utrecht
Voice
Anoiksis
Postbus 21078
Gansstraat 67
3100 AB Rotterdam
3582 EC Utrecht